Binnen industriële omgevingen waar explosiegevaar aanwezig is, wordt vaak gewerkt met ATEX-zones. Toch zien we in de praktijk dat het verschil tussen zone 1 en zone 2 regelmatig verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Dat lijkt een detail, maar heeft directe gevolgen voor het ontwerp en de uitvoering van een schakelkast. Een verkeerde inschatting kan leiden tot onveilige situaties, afkeur bij inspecties of het toepassen van een oplossing die niet voldoet aan de normering.
In dit artikel leggen we het verschil uit tussen ATEX zone 1 en zone 2 en wat dit concreet betekent voor de keuze en het ontwerp van een schakelkast.
Table of Contents
Wat zijn ATEX zones? (kort uitgelegd)
ATEX-zones worden gebruikt om gebieden in te delen waar een explosieve atmosfeer kan voorkomen. Dit kan gaan om brandbare gassen, dampen of stofdeeltjes die zich mengen met lucht en onder bepaalde omstandigheden kunnen ontsteken.
De indeling gebeurt op basis van de kans en duur dat zo’n explosieve atmosfeer aanwezig is. Voor gas gelden:
- Zone 0: continu of langdurig aanwezig
- Zone 1: regelmatig aanwezig tijdens normaal bedrijf
- Zone 2: alleen incidenteel en kortdurend
Voor stof worden vergelijkbare zones gebruikt (zone 20, 21 en 22).
Deze zone-indeling vormt de basis voor alle verdere keuzes rondom apparatuur, installatie en veiligheidsmaatregelen. De geldende ATEX-richtlijnen en normen, zoals IEC 60079 en NPR 7910, bepalen welke oplossingen wel en niet zijn toegestaan binnen deze zones.
OPEN CALCULATIE
OFFERTE IN 5 DAGEN
DUURZAME INNOVATIES
UL/CSA
IN HUIS
Het verschil tussen zone 1 en zone 2
Het belangrijkste verschil tussen zone 1 en zone 2 zit in de kans dat een explosieve atmosfeer daadwerkelijk aanwezig is.
In zone 1 is die kans reëel en structureel: tijdens normaal bedrijf kan er regelmatig een explosief gasmengsel ontstaan. Denk aan processen waar continu dampen of gassen vrijkomen.
In zone 2 is het risico beperkter: een explosieve atmosfeer is daar niet normaal aanwezig en treedt alleen op bij afwijkingen, lekkages of storingen. De tijdsduur is kort en de kans kleiner.
Waarom dit verschil belangrijk is in de praktijk
Hoewel het verschil op papier klein lijkt, is de impact in de praktijk groot.
In zone 1 gelden strengere eisen voor:
- apparatuur en componenten
- beschermingsmethoden
- monitoring en inspectie
In zone 2 is er meer ruimte, maar dat betekent niet dat “alles mag”. Ook hier moeten installaties voldoen aan ATEX-richtlijnen en moet de veiligheid aantoonbaar geborgd zijn.
Het is juist deze nuance die in projecten vaak verkeerd wordt geïnterpreteerd.
Wat betekent de zone-indeling voor je schakelkast?
De zone-indeling bepaalt direct hoe een schakelkast ontworpen, opgebouwd en toegepast mag worden. Het heeft invloed op de keuze van componenten, de behuizing en de benodigde beschermingsmethode.
Schakelkasten in ATEX zone 1
In een zone 1 omgeving is de kans reëel dat er tijdens normaal bedrijf een explosieve atmosfeer aanwezig is. Dit betekent dat standaard componenten zoals PLC’s, relais en frequentieregelaars niet zonder aanvullende maatregelen toegepast mogen worden.
In de praktijk zijn er drie gangbare oplossingen:
- Toepassen van volledig explosieveilige apparatuur (bijvoorbeeld Ex d of Ex e)
- Werken met intrinsiek veilige circuits (Ex i)
- Gebruik van een purge systeem (Ex p), waarbij de kast onder gecontroleerde overdruk wordt gehouden
Een purge systeem maakt het mogelijk om standaard componenten veilig toe te passen binnen een explosieve omgeving, mits het systeem voldoet aan de normering en voorzien is van drukbewaking en fail-safe functies.
Schakelkasten in ATEX zone 2
In een zone 2 omgeving is het risico op een explosieve atmosfeer kleiner en van kortere duur. Hierdoor is er vaak meer flexibiliteit in de keuze van oplossingen.
Afhankelijk van de risicoanalyse kan:
- een lichtere beschermingsmethode volstaan
- of in sommige gevallen een standaard schakelkast worden toegepast met aanvullende maatregelen
Toch gaat het hier in de praktijk vaak mis. Zone 2 wordt regelmatig onderschat, waardoor oplossingen worden gekozen die onvoldoende rekening houden met mogelijke gasemissies, lekkages of afwijkende bedrijfssituaties.
Belangrijke ontwerpkeuzes voor beide zones
Ongeacht de zone zijn er een aantal factoren die altijd meegenomen moeten worden in het ontwerp van een schakelkast:
- de mate van afdichting van de behuizing
- de aanwezigheid en richting van ventilatie of luchtstromen
- de kans op binnendringen van een explosieve atmosfeer
- de gekozen beschermingsmethode en bijbehorende certificering
De juiste oplossing is altijd een combinatie van zone-indeling, toepassing en technische uitvoering.
Contacteer onze ervaren innovator
Cees Brasser
Met meer dan 26 jaar ervaring aan het roer van Kwadrant IA, is Cees Brasser uw expert op het gebied van paneelbouw voor de machinebouw sector. Ontdek hoe zijn kennis en inzicht uw project naar nieuwe hoogten kan tillen. Neem nu contact op!
Veelgemaakte fouten bij zone-indeling en toepassing
In de praktijk zien we een aantal terugkerende fouten bij het toepassen van schakelkasten in ATEX-zones. Deze sluiten vaak aan op veelgemaakte fouten bij overdruk in schakelkasten.
Een veelvoorkomende fout is het onderschatten van zone 2. Omdat de kans op een explosieve atmosfeer kleiner is, wordt er soms aangenomen dat standaard oplossingen voldoende zijn. Dit kan leiden tot situaties waarin de installatie niet voldoet aan de ATEX-richtlijnen.
Ook wordt de zone-indeling niet altijd goed doorvertaald naar het ontwerp van de schakelkast. De classificatie wordt wel vastgesteld, maar heeft vervolgens geen directe invloed op componentkeuze of beschermingsmethode.
Daarnaast wordt soms gekozen voor een oplossing op basis van kosten of beschikbaarheid, zonder dat een volledige risicobeoordeling wordt uitgevoerd. Dit leidt tot suboptimale of zelfs onveilige situaties.
Tot slot ontbreekt het regelmatig aan een goede koppeling tussen engineering, installatie en inspectie. Terwijl juist die samenhang essentieel is om te voldoen aan normering en veiligheidseisen.
Hoe bepaal je de juiste oplossing?
Het bepalen van de juiste oplossing voor een schakelkast in een ATEX-omgeving begint altijd met een goede zoneclassificatie en risicobeoordeling.
Daarbij wordt gekeken naar:
- de aanwezigheid en eigenschappen van brandbare stoffen
- de kans en duur van een explosieve atmosfeer
- de procesomstandigheden en mogelijke afwijkingen
- de eisen vanuit ATEX-richtlijnen en normering
Op basis hiervan wordt bepaald welke beschermingsmethode nodig is en welke apparatuur toegepast mag worden.
In veel gevallen vraagt dit om maatwerk en een integrale benadering waarin engineering, normkennis en praktijkervaring samenkomen.
Wil je hier dieper op ingaan, dan lees je op onze pagina over overdruk en purge systemen voor schakelkasten hoe deze oplossingen in de praktijk worden ontworpen en toegepast.
Conclusie
Het verschil tussen ATEX zone 1 en zone 2 zit in de kans en duur van een explosieve atmosfeer, maar de impact op het ontwerp van een schakelkast is aanzienlijk.
Zone 1 vraagt om strengere maatregelen en gecontroleerde oplossingen zoals purge systemen of explosieveilige apparatuur. In zone 2 is er meer flexibiliteit, maar blijft een correcte toepassing essentieel.
Een verkeerde interpretatie van de zone-indeling leidt in de praktijk vaak tot onveilige situaties of installaties die niet voldoen aan de norm.
Door vanaf het begin de juiste keuzes te maken en de zone-indeling serieus te nemen, voorkom je problemen tijdens inspectie en gebruik.
Twijfel je over de juiste aanpak voor jouw installatie, dan is het verstandig om dit in een vroeg stadium technisch te laten beoordelen.
